Wat is een regulator bij een PCP-luchtbuks en hoe werkt deze?

Wat is een regulator bij een PCP-luchtbuks?

Een regulator is een onderdeel in het persluchtsysteem van veel moderne PCP-luchtbuksen. De regulator heeft als taak om de hoge en langzaam afnemende druk in het persluchtreservoir terug te brengen naar een lagere, vooraf bepaalde werkdruk.

Dat is belangrijk omdat de druk in het hoofdreservoir tijdens het schieten steeds verder daalt. Zonder regeling krijgt het ventielsysteem dus niet gedurende de hele vulling dezelfde druk aangeboden. Een regulator zorgt ervoor dat het gedeelte achter de regulator telkens opnieuw met ongeveer dezelfde werkdruk wordt gevuld, zolang er voldoende druk in het hoofdreservoir aanwezig is.

Niet iedere PCP heeft een regulator. Ook zonder regulator kan een PCP goed functioneren. Wil je eerst meer weten over het PCP-systeem zelf? Bekijk dan onze PCP-luchtbuksen en de uitleg over de verschillende luchtbukstechnieken.

Waarom wordt een regulator gebruikt?

Stel dat een PCP-reservoir tot 250 bar is gevuld. Na ieder schot wordt een kleine hoeveelheid lucht verbruikt en neemt de druk in het reservoir langzaam af. Na verloop van tijd staat er bijvoorbeeld nog 220, 190 of 160 bar in het reservoir.

Het ventiel zou zonder verdere drukregeling dus steeds met een veranderende reservoirdruk te maken krijgen. Het luchtsysteem kan daar tot op zekere hoogte op worden afgestemd, maar de omstandigheden veranderen tijdens het leegschieten van het reservoir.

Een regulator vormt als het ware een scheiding tussen deze reservoirdruk en de druk waarmee het schietsysteem werkt. Staat een regulator bijvoorbeeld op 130 bar ingesteld, dan probeert deze het gedeelte achter de regulator telkens tot ongeveer 130 bar te vullen.

De genoemde 130 bar is alleen een voorbeeld. De juiste regulatordruk verschilt sterk per PCP, kaliber, vermogen en afstelling. Neem een willekeurige druk dus nooit over als instelling voor een andere luchtbuks.

Hoe werkt een PCP-regulator?

De regulator bevindt zich tussen het hogedrukreservoir en het gedeelte van het luchtsysteem waar lucht voor het volgende schot beschikbaar wordt gehouden.

Na een schot is een deel van die lucht gebruikt. Hierdoor daalt de druk achter de regulator. De regulator reageert op dit drukverschil en laat opnieuw lucht vanuit het hoofdreservoir door.

Zodra de ingestelde regulatordruk weer is bereikt, sluit de regulator de toevoer af. Het systeem heeft daarmee opnieuw lucht op ongeveer dezelfde werkdruk beschikbaar voor het volgende schot.

Vereenvoudigd ziet dit er zo uit:

reservoir met hoge druk → regulator → lucht op gereguleerde werkdruk → plenum/luchtkamer → ventiel → transferpoort → loop

Dit proces herhaalt zich na ieder schot. De regulator hoeft dus niet tijdens het eigenlijke schot continu lucht vanuit het hoofdreservoir naar de loop te laten stromen. Hij zorgt er vooral voor dat de luchtvoorraad achter de regulator opnieuw op de ingestelde druk wordt gebracht.

Wat is regulatordruk?

De regulatordruk is de druk waarop de regulator de lucht achter de regulator probeert te houden. Dit is iets anders dan de vuldruk van het hoofdreservoir.

Je kunt dus bijvoorbeeld een aanzienlijk hogere druk in het reservoir hebben, terwijl het schietsysteem achter de regulator op een veel lagere druk werkt.

Dat onderscheid tussen vuldruk en regulatordruk is belangrijk. De vuldruk vertelt hoeveel druk er in het hoofdreservoir aanwezig mag zijn. De regulatordruk bepaalt op welk drukniveau de gereguleerde lucht aan het schietsysteem beschikbaar wordt gesteld.

Wil je juist weten hoe het reservoir wordt gevuld en welke vulmethoden er zijn? Lees dan Hoe vul je een PCP-luchtbuks?. Handpompen, persluchtflessen, vulsets en koppelingen vind je bij onze PCP-vulmaterialen.

Wat heeft het plenum met de regulator te maken?

Bij veel gereguleerde PCP's bevindt zich achter de regulator een luchtkamer die vaak het plenum wordt genoemd. Hier wordt een hoeveelheid lucht op gereguleerde druk beschikbaar gehouden voor het volgende schot.

Wanneer je schiet, wordt een deel van deze lucht via het ventiel gebruikt. Daarna vult de regulator het systeem opnieuw aan vanuit het hoofdreservoir totdat de ingestelde regulatordruk weer is bereikt.

Het volume van het plenum en de regulatordruk werken daarbij samen. Een groter plenum kan bij dezelfde druk meer lucht bevatten dan een kleiner plenum. Maar dat betekent niet automatisch dat groter altijd beter is. Het complete systeem moet passen bij onder andere het gewenste vermogen, het kaliber, het ventiel en de gebruikte projectielen.

Het plenum verdient daarom een eigen uitleg. In een apart artikel behandelen we wat een plenum precies doet en waarom het volume ervan belangrijk kan zijn bij het afstellen van een PCP.

Waarom kan een regulator voor constantere schoten zorgen?

Voor nauwkeurig schieten is het wenselijk dat opeenvolgende schoten zoveel mogelijk onder dezelfde omstandigheden plaatsvinden. Grote verschillen in de hoeveelheid lucht of druk kunnen leiden tot verschillen in mondingssnelheid en daarmee in het trefpunt.

Een goed werkende regulator helpt om één belangrijke variabele constanter te houden: de beschikbare luchtdruk voor het schot.

Dat betekent niet dat een regulator op zichzelf iedere PCP perfect constant maakt. Ook de hamerveer, het ventiel, de transferpoort, het plenum, het projectiel en andere onderdelen van de afstelling hebben invloed op de uiteindelijke prestaties.

De regulator is dus één onderdeel van een compleet luchtsysteem, geen afzonderlijke oplossing voor iedere afwijking in mondingssnelheid.

Wat gebeurt er als de reservoirdruk onder de regulatordruk komt?

Een regulator kan alleen naar behoren regelen zolang de druk vóór de regulator voldoende hoger is dan de ingestelde werkdruk.

Naarmate je schiet, daalt de druk in het hoofdreservoir. Uiteindelijk komt het moment waarop de reservoirdruk de ingestelde regulatordruk benadert. De regulator heeft dan onvoldoende drukverschil om de gereguleerde zijde nog op dezelfde manier te vullen.

Vanaf dat punt werkt de PCP niet meer binnen het normale gereguleerde bereik en kan de mondingssnelheid gaan veranderen. Bij het beoordelen van het aantal bruikbare schoten uit een vulling is daarom niet alleen belangrijk hoeveel lucht er theoretisch nog in het reservoir zit, maar ook tot welke druk het systeem goed gereguleerd blijft functioneren.

Is een hogere regulatordruk beter?

Nee. Een hogere regulatordruk betekent niet automatisch meer precisie of een beter afgestelde PCP.

Door de regulatordruk te verhogen is er lucht op een hogere druk beschikbaar voor het schot, maar de rest van het systeem moet daar wel op zijn afgestemd. Alleen de regulator hoger zetten kan leiden tot een inefficiënte afstelling en onnodig luchtverbruik, zonder dat de gewenste prestaties worden bereikt.

Andersom is een zeer lage regulatordruk ook niet automatisch efficiënter. Er moet voldoende luchtmassa beschikbaar zijn om het gekozen projectiel op de gewenste manier te versnellen.

Daarom moeten regulatordruk, plenumvolume, hamerinstelling, ventiel en luchtstroom als één geheel worden bekeken.

Moet je zelf de regulator afstellen?

Bij sommige PCP-luchtbuksen is de regulator door de fabrikant ingesteld en niet bedoeld om regelmatig door de gebruiker te worden veranderd. Andere modellen zijn juist ontworpen met uitgebreide externe instelmogelijkheden.

Verander een regulator daarom niet alleen omdat een andere schutter met een bepaalde druk goede resultaten behaalt. Dezelfde instelling kan in een ander kaliber, met een andere looplengte, ander projectiel of andere hamerafstelling heel anders uitpakken.

Controleer eerst hoe de fabrikant voorschrijft dat de regulator van jouw specifieke PCP mag worden ingesteld. Bij systemen waarbij de regulator niet extern verstelbaar is, kan verkeerd afstellen bovendien schade aan afdichtingen of onderdelen veroorzaken.

Gereguleerd betekent vooral controle over de werkdruk

De belangrijkste functie van een PCP-regulator is uiteindelijk eenvoudig: de veranderende hoge druk uit het hoofdreservoir omzetten naar een lagere en zo constant mogelijke werkdruk voor het schietsysteem.

Daardoor kan de PCP gedurende een groot deel van de vulling onder vergelijkbare drukomstandigheden werken. Dat helpt bij een consistent schotgedrag en maakt het bij instelbare PCP's mogelijk om het luchtsysteem nauwkeuriger af te stemmen.

De regulator staat daarbij niet op zichzelf. Vooral de samenwerking met het plenum, ventiel en hamermechanisme bepaalt uiteindelijk hoe de beschikbare perslucht tijdens het schot wordt gebruikt. In het volgende technische Atlas-artikel gaan we daarom dieper in op het plenum van een PCP-luchtbuks.